Skip links

12 blinde vlekken van leiders (en waarom je ze zelf niet ziet)

Auteur: Geplaatst op: Categorie: Blog

Iedere leider heeft blinde vlekken: dingen die je zelf niet ziet, maar je team wel. In deze uitgebreide blog zet ik er twaalf op een rij, met onderzoek en eigen voorbeelden. Herken jij ze?

 

Je onderschat je eigen impact

Ik heb zoveel geleerd van leidinggeven aan complexe teams onder druk. Eén ding wil ik graag met je delen: je onderschat je eigen impact. Ongelooflijk. Positief, maar helaas ook negatief. Dingen die jij niet belangrijk vindt, of zelfs triviaal, hebben enorme impact.

Logisch ook. Jij bent bezig met het grote plaatje: groei, uitdagingen, de volgende stap. Je staat onder druk. Zit je dan te wachten op kleine vraagjes en vage klachten? En juist daar zit het.

Twee voorbeelden uit eigen ervaring.

Er was een cultuurprogramma geweest, waarin de kernwaarden met bijbehorend gedrag waren vastgelegd. Je kent het wel. Heel mooi, lekker op de hei en ook absoluut relevant. Open en eerlijk was er één van. Twee weken later zat ik in een directievergadering en stelde een kritische vraag. Open en eerlijk. Ik kreeg een lang antwoord, met de vraag: “Is dit nu duidelijk?” En ik zei, heel open en eerlijk: “Nou nee, nog niet.” De dag erna hoorde ik via mijn baas dat dit toch echt niet de bedoeling was. Twee dagen hei, uitgegumd met één telefoontje.

Het tweede voorbeeld gaat over mijzelf als manager. Natuurlijk heb je in een team mensen met wie je makkelijker samenwerkt en die je persoonlijk gewoon leuk vindt. Menselijk. Ik dacht dat ik dat niet zo liet merken. Totdat een medewerker plotseling vertrok. In het exitgesprek, overigens een goed gesprek, zei ze het heel duidelijk: “Jij mocht mij gewoon niet.” Dat was niet waar. Maar zo had zij het wel beleefd, en dat telt. Mijn kleine, subtiele gedrag had haar het gevoel gegeven dat ze er niet toe deed.

 

Je hebt je blinde vlekken. Heb je dat in de gaten? Wie spreekt je erop aan? En is het je duidelijk wat het effect is op je team en je bedrijf? Zeker als jij het gezicht van het bedrijf bent en de beslissingen neemt. Want een vis weet ook niet dat hij in het water zwemt.

 

Waar deze twaalf vandaan komen

Allen Sockwell en Brad Westveld zetten de tien meest voorkomende blinde vlekken van leiders op een rij (2012). Sockwell coachte dertig jaar leiders, onder meer als talentdirecteur bij chipmaker AMD. Westveld zoekt als headhunter topbestuurders. Hun stelling: welke sector of welk bedrijf ook, leiders lopen tegen dezelfde dingen aan. En ze zien het zelf niet.

Hun lijst komt uit grote Amerikaanse techbedrijven. Wat ik erin mis, is het kleine gedrag van de ondernemer zelf. Daarom combineer ik hun sterkste punten met wat ik in het MKB tegenkom. Bij elk punt staat waar het vandaan komt. Het overzicht is niet compleet, laat me weten welke ik mis!

Jij en je koers

1. Je loopt voor de troepen uit

 

Jij zit al maanden met een idee in je hoofd, je team hoort het vandaag voor het eerst. Voor jou is het logisch, voor hen komt het uit de lucht vallen. Je verwart jouw tempo met dat van je bedrijf. En voor je het weet, sta je los van je eigen bedrijf: jij bent al in de toekomst, je team nog in het heden.

 

2. Je verwachtingen zijn vaag

 

Als niet vooraf helder is wanneer iets geslaagd is, mikt iedereen op een ander niveau. Weinig is zo demotiverend als achteraf horen dat het anders bedoeld was. Vooral ondernemers met veel ideeën hebben hier last van. Laat iemand jouw idee vertalen naar concrete doelen en kijk na een paar dagen al of het nog de goede kant op gaat (Sockwell en Westveld, 2012).

 

3. Je bent verliefd op het nieuwe

 

Innoveren is leuk. Het bestaande bedrijf draaiende houden is werk, en misschien niet je favoriete bezigheid. Maar daar verdien je nu je geld mee en daar werken je mensen. Onderzoekers noemen dit de spanning tussen verkennen en benutten: wie alleen verkent, betaalt de kosten van het nieuwe zonder de opbrengst ervan (March, 1991). Bedrijven die allebei goed doen, organiseren dat bewust (O’Reilly en Tushman, 2004).

 

4. Je wordt stil als het spannend wordt

 

Juist bij onzekerheid hebben mensen jou nodig. Zwijg je, dan vult de koffieautomaat het gat, en die kiest altijd de somberste versie. Vertel wat je weet, wat je niet weet, en durf te zeggen: “Dat weet ik nog niet.” (Sockwell en Westveld, 2012)

 

Jij en je mensen

5. Onder druk word je weer vakman

Als het spannend wordt, schiet je terug in wat je het beste kunt: zelf verkopen, zelf de klant redden, zelf zeggen hoe het moet. Dat voelt als leiderschap, maar alles loopt weer via jou en je team leert niets. Sockwell en Westveld zien dit het vaakst bij oprichters van bedrijven met 5 tot 100 mensen.

 

Ik zag het bij een ondernemer die het bedrijf mee had opgezet. Het bedrijf groeide en er kwamen ervaren mensen aan boord, met een duidelijke eigen mening. Ze wilden hetzelfde bereiken, maar vaak op een andere manier. Het antwoord was steeds “zo doe je dat”, zonder uitleg en zonder coaching. Mensen bleven komen en gaan, het team bouwde nooit kracht op en het bedrijf zette twee stappen terug.

 

6. Je tolereert wat je niet zou moeten tolereren

 

Wat jij laat lopen, wordt de norm. Denk aan de toppresteerder met lastig gedrag die “onmisbaar” is. Volgens Sockwell en Westveld bestaat die onmisbare medewerker niet, en leeft een team vaak juist op na zijn vertrek. Het geldt ook voor mensen van het eerste uur die met je meegroeiden, maar niet meer passen bij het bedrijf dat je nu bent. Uit loyaliteit spaar je ze, en de rest van je team kijkt mee.

 

7. “Mijn deur staat altijd open”

 

Toch komt er niemand. Mensen zwijgen niet omdat je deur dicht is, maar omdat ze inschatten dat praten niet veilig of zinloos is. Onderzoek laat zien dat medewerkers vooral meedenken en problemen melden als hun leidinggevende daar echt voor openstaat en ze zich veilig voelen (Detert en Burris, 2007). Een open deur is dus niet genoeg. Je moet zelf vragen, en laten zien wat je met het antwoord doet. Mijn “nou nee, nog niet” laat zien hoe snel dat misgaat.

 

8. Je hoort alleen de jaknikkers

 

Hoe succesvoller je bent, hoe minder mensen je tegenspreken. En wat naar boven komt, is onderweg al gefilterd (Sockwell en Westveld, 2012). Macht maakt je bovendien slechter in je verplaatsen in een ander (Galinsky e.a., 2006). Let ook op wie je níet hoort: de stille, introverte collega met het beste idee. Extraverte leiders blijken minder goed te werken met teams die zelf met ideeën komen, omdat ze minder luisteren (Grant, Gino en Hofmann, 2011).

 

9. Je neemt klonen van jezelf aan

Wij mensen leven graag in bubbels. Dat voelt veilig en vertrouwd. Maar in je bedrijf kan het doorslaan: je neemt mensen aan die op jou lijken, met dezelfde achtergrond en dezelfde manier van denken. Mensen zoeken nu eenmaal het liefst gelijkgestemden op. Sociologen noemen dat homofilie: soort zoekt soort (McPherson, Smith-Lovin en Cook, 2001). Ook bij werving blijken werkgevers vaak te kiezen voor wie op hen lijkt, met dezelfde hobby’s en ervaringen, en niet alleen voor wie het beste kan (Rivera, 2012).

 

Ik zie het bij een mooi maakbedrijf dat een sterk managementteam heeft opgebouwd. Dat gaat prima. Maar om het in kleuren te zeggen (en ja, dan generaliseer ik): het team is nu vooral blauw en rood. Veel structuur en veel resultaatgerichtheid. Kijk bij werving dus breder dan ervaring alleen. Doe dat ook bij hoe je mensen aanstuurt en beoordeelt. En begin bij jezelf: wie vind jij vanzelf “goed”, en waarom?

 

Jij en je spiegel

10. Je stemming is besmettelijk

 

Jouw stress, haast of chagrijn zakt door je hele bedrijf. Gelukkig werkt het andersom ook. Onderzoek laat zien dat de stemming van een leider overslaat op het team, en zelfs invloed heeft op hoe goed het team samenwerkt (Sy, Côté en Saavedra, 2005).

 

11. Je denkt dat je weet hoe je overkomt

 

Organisatiepsycholoog Tasha Eurich vond dat 95% van de mensen denkt zichzelf goed te kennen, terwijl dat maar voor 10 tot 15% klopt (Eurich, 2018). Mijn vertrokken medewerker is daar een pijnlijk voorbeeld van. Ik dacht dat ik niets liet merken. Zij zag het elke dag.

 

12. Niemand geeft jou feedback

 

Je medewerkers durven het niet, je klanten zeggen het niet en een raad van advies heb je niet. Jij geeft feedback naar beneden, maar wie geeft hem aan jou? Hoe meer ervaring en macht je hebt, hoe groter de kans dat je jezelf overschat, blijkt ook uit het onderzoek van Eurich (2018). Daarom heb je iemand nodig die buiten je bedrijf staat en je eerlijk de spiegel voorhoudt.

 

Waarom dit over de waarde van je bedrijf gaat

Je team, je cultuur, hoe er besloten wordt: het staat niet op je balans. Maar een koper of investeerder kijkt er wel naar. Een bedrijf dat alleen draait omdat jij overal bovenop zit (punt 5), of dat leunt op een paar onmisbare mensen (punt 6), is kwetsbaar. En dus minder waard. Wie zijn blinde vlekken aanpakt, bouwt niet alleen aan een beter team dat “vliegt” en tegen een stootje kan, maar ook aan een bedrijf dat meer waard is. Hoe een koper naar je bedrijf kijkt, lees je in het gratis Verkoopklaar Gameplan.

En zal ik eens tot slot iets heel raars zeggen. Een goed team houdt van elkaar, geeft om elkaar. Zonder klef te worden. Want veiligheid en vertrouwen is de basis van alles, echt alles. Daarbinnen kan er best veel fout gaan. En moet je elkaar stevig kunnen aanpakken als dat nodig is. Ook zakelijk. Als het jou geen fluit kan schelen dan krijg je dat terug, ooit. Al is het aan de hemelpoort.

Doe dit morgen

Vraag drie mensen in je bedrijf: “Wat doe ik waarvan ik zelf niet weet wat het met jullie doet?” Kies ook iemand met wie je minder klikt. En dan: luisteren, niet uitleggen.

Wil je sparren met iemand die buiten je bedrijf staat en je eerlijk de spiegel voorhoudt? Lees meer over mentoring voor MKB-ondernemers en plan een kennismaking.

 

Bronnen